صندوق طلا چیست؟ 0 تا 100صندوق‌های سرمایه‌گذاری طلا در بورس

صندوق طلا چیست؟ صندوق طلا یک ابزار رسمی و حرفه‌ای سرمایه‌گذاری در طلا از طریق بورس است که به سرمایه‌گذاران امکان می‌دهد با مبلغ دلخواه و با کمترین هزینه در بازار طلا و سکه سرمایه‌گذاری می‌کنند. امنیت بالای صندوق‌های سرمایه‌گذاری طلا در بورس و نقدشوندگی آن‌ها باعث شده است که سرمایه‌گذاری در صندوق طلا به یکی از اصلی‌ترین روش‌های سرمایه‌گذاری در بازار طلا تبدیل شود. در این مقاله از آی‌پاسارگاد به بررسی سوال صندوق طلا چیست پرداخته و ابعاد مختلف سرمایه‌گذاری در آن را بررسی می‌کنیم.

صندوق طلا چیست؟

صندوق طلا یکی از انواع صندوق‌های سرمایه‌گذاری است که دارایی‌های پایه آن را گواهی سپرده سکه و شمش طلا و سایر دارایی‌ها و ابزارهای مالی مبتنی بر طلا تشکیل می‌دهد. سرمایه‌گذاری در صندوق طلا به معنی سرمایه‌گذاری در طلا است با این تفاوت که در این روش نیازی به نگهداری فیزیکی طلا و سکه نیست و سرمایه‌گذاران می‌توانند با مبالغ دلخواه در بازار سکه و طلا سرمایه‌گذاری کنند.

صندوق‌های طلا توسط مدیران دارایی تاسیس و راه‌اندازی می‌شوند. مدیر دارایی صندوق طلا یک نهاد رسمی و حرفه‌ای است که مجوز فعالیت‌های خود را از بورس دریافت کرده و براساس امیدنامه و اساسنامه خود فعالیت می‌کند. در ابتدای فعالیت، صندوق‌های طلا با فرآیند پذیره‌نویسی به عموم سرمایه‌گذاران با ارزش دارایی‌های مشخص و با قیمت واحد 1000 تومان عرضه می‌شوند.

در فرآیند پذیره‌نویسی سرمایه‌گذاران می‌توانند به میزان دلخواه از واحدهای صندوق را خریداری کنند و مالک میزان مشخصی از واحدهای صندوق شوند. پس از اتمام پذیره‌نویسی، مدیران صندوق، سرمایه جمع‌آوری شده از افراد را به خرید گواهی سپرده شمش طلا و سکه اختصاص می‌دهند و پس از تایید فرآیند توسط بورس، معاملات واحدهای صندوق از طریق کارگزاری‌های بورسی آغاز می‌شود.

با شروع معاملات ثانویه واحدهای صندوق طلا در بورس، قیمت توسط عرضه و تقاضا تعیین می‌شود. ارزش واقعی دارایی‌ها نیز براساس NAV مشخص می‌شود. NAV صندوق طلا در واقع نشان‌دهنده قیمت هر واحد از صندوق طلا براساس دارایی‌های موجود در صندوق است که در روزهای کاری و ساعات معاملاتی صندوق‌های طلا به طور دائم به روز می‌شود تا معامله‌گران براساس ارزش واقعی درخواست‌های خرید و فروش خود را ثبت کنند.

• مطالعه بیشتر: صندوق طلای ریتون چیست؟

ترکیب دارایی‌های صندوق طلا

موضوع فعاليت اصلی صندوق‌های طلا، سرمایه‌گذاری در انواع اوراق بهادار مبتنی بر مبتنی بر گواهی سپرده فلز طلای پذیرفته شده در بورس است. صندوق می‌تواند مازاد دارایی‌های خود را در اوراق بهادار با درآمد ثابت، سپرده‌ها و گواهی‌های سپردە بانکی پذیرفته شده در بورس سرمایه‌گذاری کند. خصوصيات دارایی‌های موضوع سرمایه‌گذاری و حدنصاب سرمایه‌گذاری در هریک از آن ها در اميدنامه هر صندوق ذکر می‌شود.

اوراق بهادار مبتنی بر فلز طلا شامل گواهی سپرده کالایی، قراردادهای آتی کالا و قراردادهای اختیار معامله مبتنی بر کالا است. سرمایه‌گذاری در گواهی سپرده کالایی صرفاً به قصد فروش قبل از سررسید اوراق یا قبل از زمان تحویل فیزیكی است. سایر دارایی‌هایی که صندوق می‌تواند در آن‌ها سرمایه‌گذاری کند شامل موارد زیر است.

• اوراق مشارکت، اوراق صكوک و اوراق بهادار رهنی و سایر اوراق بهاداری که اولا مجوز انتشار آن ها از سوی دولت، بانک مرکزی یا سازمان بورس و اوراق بهادار صادر شده باشد. ثانیا سود حداقلی برای آنها تضمین و مشخص شده  و اوراق در یكی از بورس‌ها قابل معامله باشد.
• گواهی‌های سپرده منتشره توسط بانکها یا موسسات مالی اعتباری دارای مجوز از بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
• هر نوع سپرده‌گذاری نزد بانک‌ها و موسسات مالی اعتباری دارای مجوز از بانک مرکزی جمهوری اسالمی ایران

صندوق‌های طلا در طول عمر فعالیت خود باید حدنصاب‌های زیر بر اساس ارزش روز دارایی‌های صندوق رعایت کنند. وجود این حدنصاب‌ها باعث می‌شود که فعالیت اصلی صندوق یعنی سرمایه‌گذاری در طلا به حاشیه نرود.

مزیت‌های سرمایه‌گذاری در صندوق طلا چیست؟

سرمایه‌گذاری در صندوق طلا همانند خرید شمش طلا و سکه است و روند قیمت دارایی‌های سرمایه‌گذاران این صندوق‌ها متناسب با قیمت شمش و سکه تغییر می‌کند. با این حال سرمایه‌گذاری در صندوق مزیت‌هایی دارد که در سایر روش‌های خرید طلا این ویژگی‌ها وجود ندارد.

اصلی‌ترین مزیت صندوق‌های طلا هزینه‌های پایین سرمایه‌گذاری در آن‌ها به نسبت خرید فیزیکی طلا یا خرید طلا از سایت‌های آنلاین فروش طلا است. صندوق‌های طلا هزینه اجرت ندارند و سود حاصل از سرمایه‌گذاری در آن‌ها معاف از مالیات است. کارمزد معامله صندوق‌های طلا نیز از روش‌های دیگر خرید طلا کمتر است و در برخی از این صندوق‌ها مثل صندوق طلای ریتون، کارمزد کارگزاری از طریق معامله در اپلیکیشن آی‌پاسارگاد و کارگزاری بانک پاسارگاد صفر است.

مزیت مهم دیگر صندوق‌های طلا امکان خرید و فروش آن‌ها با مبالغ کم است. معامله صندوق‌های طلا در کارگزاری‌های بورسی با مبالغ بالای 500 هزار تومان قابل انجام است و در برخی از سامانه‌های اختصاصی مدیران صندوق مثل اپلیکیشن آی‌پاسارگاد امکان سرمایه‌گذاری حتی با مبلغ 100 هزار تومان نیز وجود دارد. این ویژگی امکان سرمایه‌گذاری آسان سرمایه‌گذاران حقیقی در صندوق‌های طلا را برای سرمایه‌گذاران فراهم می‌کند.

صندوق‌های طلا به واسطه اخذ مجوزهای فعالیت خود از سازمان بورس و اوراق بهادار یکی از امن‌ترین روش‌های سرمایه‌گذاری در طلا هستند. علاوه بر این، به دلیل عدم نیاز به نگهداری فیزیکی از طلا و نگهداری دارایی‌ها در خزانه‌های بورس کالا امکان سرقت دارایی‌ها نیز از بین رفته و امنیت سرمایه‌گذاری افزایش پیدا می‌کند.

فعالیت صندوق‌های طلا به صورت دائم تحت نظارت بورس است و اطلاعات دارایی‌ها و ارزش خالص آن‌ها به صورت مداوم به روز می‌شود. مدیران صندوق‌ها نیز موظف به فعالیت در چارچوب اساسنامه و امیدنامه صندوق هستند و می‌توانند با استفاده از تخصص و تجربه خود امکان کسب بازدهی مناسب با ریسک کنترل شده را برای سرمایه‌گذاران بازار طلا فراهم کنند.

معایب صندوق طلا چیست؟

صندوق‌های طلا علی‌رغم تمام مزیت‌هایی که دارند، سرمایه‌گذاری در آن‌ها با محدودیت‌ها و ریسک‌هایی همراه است. بخشی از این ریسک مربوط به دارایی پایه طلا است. قیمت طلا در طی زمان ممکن است افت داشته باشد که نتیجه آن افت ارزش دارایی سرمایه‌گذاران در صندوق‌های طلا خواهد بود. این مساله برای خود طلای فیزیکی و سکه نیز پابرجاست و مساله صندوق‌های طلا نیست.

اگرچه نگهداری از طلای سرمایه‌گذاران، امنیت این دارایی‌ها را افزایش می‌دهد اما ممکن است برخی از سرمایه‌گذاران به دنبال تحویل فیزیکی طلا باشند که این مساله در صندوق‌های طلا وجود ندارد. با این حال، سرمایه‌گذاران این صندوق‌ها می‌توانند با فروش واحدهای خود، سرمایه خود را به طلای فیزیکی تبدیل کنند.

قیمت واحدهای صندوق‌های طلا براساس عرضه و تقاضا در بورس انجام می‌شود. دارایی پایه این صندوق‌ها نیز شامل گواهی سپرده شمش طلا و سکه است که به صورت جداگانه در بورس کالا معامله می‌شوند. بنابراین، در طی عرضه و تقاضای صورت گرفته برای خود صندوق‌ها یا دارایی‌های پایه آن‌ها ممکن است قیمت معامله با ارزش خالص دارایی‌ها اندکی اختلاف داشته باشد. بنابراین در سرمایه‌گذاری روی صندوق‌های طلا توجه به حباب صندوق‌ها و بازارگردانی آن‌ها نیز مهم است.

صندوق طلا بهتر است یا طلای فیزیکی؟

باتوجه به مزایا و معایبی که در بخش‌های قبلی بررسی شد می‌توان گفت که مزیت‌های صندوق طلا به نسبت خرید طلای فیزیکی بیشتر است و سرمایه‌گذارانی که برای آن‌ها دریافت فیزیکی طلا مهم نیست یا به دنبال خرید طلای زینتی نیستند، با سرمایه‌گذاری در صندوق‌های طلا مزیت‌های بیشتری دریافت می‌کنند.

هزینه‌های سرمایه‌گذاری در صندوق‌های طلا کمتر از خرید طلای فیزیکی است. اطمینان از اصالت دارایی خریداری شده و نگهداری امن دارایی‌ها در صندوق‌های طلا راحت‌تر است و معامله و خرید و فروش واحدهای این صندوق‌ها نیز به صورت کاملا آنلاین و در کمترین زمان ممکن انجام می‌شود.

نحوه سرمایه‌گذاری در صندوق‌های طلا

تا به امروز بیشتر صندوق‌های طلا قابل معامله در بورس (ETF) هستند و صندوق طلای صدور و ابطالی در بورس وجود ندارد. بنابراین، نحوه سرمایه‌گذاری در صندوق‌های طلا مشابه با سایر سهام بورسی از طریق پنل معاملاتی کارگزاری‌ها انجام می‌شود. شما در ساعات کاری صندوق‌های طلا با جستجوی نماد هر صندوق طلا در پنل معاملاتی کارگزاری خود می‌توانید به اطلاعات عرضه و تقاضای آن‌ها دسترسی داشته و به خرید یا فروش واحدهای صندوق با قیمت مورد نظر خود بپردازید.

علاوه بر پنل معاملاتی کارگزاری‌ها امکان سرمایه‌گذاری در صندوق‌‌های طلا از طریق سامانه‌های اختصاصی سرمایه‌گذاری مدیران دارایی نیز وجود دارد که سرمایه‌گذاری از طریق آن‌ها نیز در نهایت در کارگزاری‌ها نهایی می‌شود. به عنوان مثال، برای سرمایه‌گذاری در صندوق طلای جام زرین پاد با نماد «ریتون»، شما می‌توانید نماد ریتون را در پنل کارگزاری‌ها جستجو کنید یا از طریق اپلیکیشن آی‌پاسارگاد یا اپلیکیشن ویپاد صندوق طلای ریتون را برای سرمایه‌گذاری انتخاب کنید.

همانند سرمایه‌گذاری در سایر ابزارهای بازار سرمایه، برای سرمایه‌گذاری در صندوق‌های طلا کاربران باید اطلاعات خود را سامانه سجام احراز کرده و کد بورسی دریافت کنند. در حال حاضر فرآیند ثبت نام در سجام به صورت کاملا آنلاین انجام می‌شود و شما می‌توانید در عرض چند دقیقه این فرآیند را از طریق سجام دنبال کنید.

پس از اتمام ثبت‌نام در سامانه سجام، شما باید احراز هویت خود را نیز از طریق یکی از سامانه‌های احراز هویت آنلاین یا حضوری تکمیل کنید. برای احراز هویت آنلاین می‌توانید از سامانه احراز هویت کارگزاری بانک پاسارگاد استفاده کنید. با تکمیل و تایید این مرحله کد بورسی شما صادر خواهد شد و شما قادر به سرمایه‌گذاری در صندوق‌های طلا و سایر ابزارهای سرمایه‌گذاری خواهید بود.

حباب صندوق طلا چیست؟

در پاسخ به سوال حباب صندوق طلا چیست باید به این موضوع اشاره کرد که منظور از حباب در صندوق‌های سرمایه‌گذاری طلا دو نوع حباب قیمتی و حباب ذاتی می‌تواند باشد. منظور از حباب قیمتی، اختلاف میان قیمت معاملاتی واحدهای صندوق و ارزش واقعی پشتوانه آن است. حباب قیمتی زمانی شکل می‌گیرد که واحدهای صندوق در بورس با قیمتی بالاتر (یا پایین‌تر) از ارزش ذاتی خود (NAV) معامله شوند.

این وضعیت اغلب ناشی از رفتارهای هیجانی سرمایه‌گذاران، افزایش ناگهانی تقاضا، شایعات، یا انتظارات کوتاه‌مدت نسبت به نرخ ارز و قیمت جهانی طلا است. در چنین شرایطی، قیمت بازار لزوماً بازتاب‌دهنده ارزش واقعی دارایی‌های صندوق نیست و امکان اصلاح قیمت در بازه‌های کوتاه‌مدت وجود دارد.

حباب ذاتی در صندوق‌های طلا به اختلاف میان ارزش نظری دارایی پایه طلا و قیمت قابل دستیابی آن در بازار واقعی اشاره دارد. این اختلاف حتی اگر هیچ معامله‌ای در بورس انجام نشود هم وجود دارد و ناشی از عواملی مانند کارمزد ضرب و معامله سکه، مالیات بر ارزش افزوده اجرت، هزینه نگهداری و بیمه، محدودیت واردات یا عرضه سکه، و بعضاً ریسک نقدشوندگی بازار فیزیکی است.

به بیان ساده‌تر، ارزش ذاتی طلای موجود در صندوق، در عمل دقیقاً برابر با حاصل‌ضرب قیمت جهانی طلا در نرخ ارز نیست، بلکه مجموعه‌ای از هزینه‌ها و محدودیت‌ها باعث می‌شود قیمت واقعی آن بالاتر از ارزش نظری محاسباتی قرار گیرد. براساس این که دارایی پایه سکه یا شمش طلا هست این حباب ذاتی می‌تواند متفاوت باشد.

حباب ذاتی برخلاف حباب قیمتی، رفتاری و هیجانی نیست و معمولاً پایدارتر است. این حباب می‌تواند در دوره‌هایی افزایش یا کاهش یابد، بدون آن‌که الزاماً نشانه بیش‌ارزش‌گذاری کوتاه‌مدت باشد. به همین دلیل، زمانی که صندوق طلا با اختلافی نسبت به ارزش دارایی پایه معامله می‌شود، بخشی از این اختلاف می‌تواند بازتاب همین حباب ذاتی باشد؛ موضوعی که اگر نادیده گرفته شود، ممکن است سرمایه‌گذار به اشتباه تصور کند صندوق دچار حباب قیمتی شده، در حالی که اختلاف مشاهده‌شده ریشه در ساختار بازار طلا دارد.

برای مشاهده حباب قیمتی و حباب ذاتی میانگین صندوق‌های طلا  به مراه حباب شمش و سکه می‌توانید از اپلیکیشن فاندبیس در بخش صندوق‌های طلا استفاده کنید. همچنین با کلیک بر روی نماد هر صندوق می‌توانید تاریخچه حباب قیمتی صندوق را در روزهای معاملاتی مختلف مشاهده کنید.

حباب صندوق طلا چقدر باشد خوب است؟

حباب قیمتی صندوق طلا اگر منفی باشد به این معنی است که قیمت معامله کمتر از ارزش ذاتی دارایی‌های پایه است. بنابراین، برای خریداران، منفی بودن حباب صندوق طلا نکته مثبت است. در صورتی که حباب مثبت باشد، در این صورت قیمت معامله بالاتر از ارزش دارایی‌ها است و خرید واحدها با قیمت گرانتری انجام می‌شود.

توجه داشته باشید که حباب مثبت و منفی تنها یکی از عوامل مهم در تشخیص صندوق طلای خوب برای سرمایه‌گذاری است و توجه به میزان نقدشوندگی و چشم‌انداز آتی بازار طلا نیز بسیار حیاتی است. به هر حال در تئوری انتظار می‌رود که حباب قیمتی صندوق‌های طلا در بلند مدت به میانگین صفر میل کند و حباب ذاتی در یک محدوده مشخص قرار بگیرد.

کارمزد معامله صندوق‌های طلا چقدر است؟

کارمزد خرید و کارمزد فروش واحدهای صندوق‌های طلا هر یک برابر با 0.00125 درصد است. بنابراین، کارمزد معامله صندوق‌های طلا به صورت کلی برابر با 0.0025 درصد اصل سرمایه است. برای مبلغ سرمایه‌گذاری 100 میلیون تومانی کارمزد کل معامله برابر 250 هزار تومان می‌شود.

در این بین برخی از مدیران صندوق‌های طلا با حذف کارمزد کارگزاری میزان کارمزد پرداختی معامله‌گران را کمتر از این میزان کرده‌اند. به عنوان مثال، خرید واحدهای صندوق طلای ریتون از سامانه آی‌پاسارگاد یا کارگزاری بانک پاسارگاد بدون کارمزد کارگزاری است و هزینه کل معامله آن تنها 90 هزار تومان برای هر 100 میلیون تومان سرمایه خواهد بود.

چرا بازده صندوق‌های طلا همواره برابر با طلا نیست؟

بیشتر دارایی‌های صندوق‌های طلا گواهی سپرده شمش طلا و گواهی سپرده سکه طلا است که خود این گواهی‌ها در بورس کالا قابل معامله هستند. علاوه بر اینکه خود صندوق‌ها می‌توانند حباب قیمتی داشته و بازده متفاوتی به نسبت دارایی‌های پایه ایجاد کنند، ایجاد حباب در معامله گواهی‌های سپرده کالایی در بورس کالا نیز می‌تواند منجر به ایجاد تفاوت در بازده صندوق طلا با خود شمش و سکه باشد.

علاوه بر این، درصد سکه و شمش طلای موجود در صندوق‌های طلا با یکدیگر متفاوت است و این نسبت‌ها به صورت دائم تغییر می‌کند. از آن‌جایی که بازده این دو دارایی با یکدیگر متفاوت است، بازدهی صندوق نیز بسته به ترکیب دارایی‌ها عددی بین این دو خواهد بود و دقیقا برابر با بازدهی یکی از آن‌ها یا طلای 18 عیار نخواهد بود.

دلیل سوم تفاوت بازده صندوق‌های طلا با طلا امکان استفاده از دارایی‌های دیگر به میزان معین در صندوق‌های طلا است. این صندوق‌ها می‌توانند بخشی از دارایی‌های خود را به خرید قراردادهای اختیار معامله طلا و سکه نیز اختصاص دهند که همین مورد می‌تواند سود یا زیان صندوق‌های طلا را به نسبت بازدهی دارایی‌های بالا اهرمی‌تر کند. حتی صندوق‌ها امکان خرید گواهی سپرده نقره و سرمایه‌گذاری در صندوق‌های درآمد ثابت نیز با بخشی از دارایی‌ها را دارند.

بهترین صندوق طلا برای سرمایه‌گذاری چیست؟

به صورت کلی پاسخ دادن به این پرسش سخت و وابسته به زمان است. در زمان‌های مختلف با توجه به چشم‌انداز آینده قیمت طلا، ترکیب دارایی‌های صندوق‌ها، حباب قیمتی و مدل فعالیت مدیران هر صندوق می‌توان گزینه مناسب را پیدا کرد. ممکن است بازدهی یک صندوق طلا در بازه زمانی بیشتر از باقی صندوق‌ها باشد اما باید به این نکته توجه کرد که آیا این بازدهی بالا همزمان با رشد NAV بوده یا با ایجاد حباب به دست آمده است.

توجه به ترکیب دارایی‌ها هم می‌تواند در انتخاب بهترین صندوق طلا موثر باشد. به عنوان مثال، صندوق‌های با درصد سکه بالاتر معمولا ریسک بیشتر و بازدهی بیشتری را به سرمایه‌گذاران ارائه می‌کنند و در روندهای صعودی مناسبتر هستند. علاوه بر این صندوق‌هایی که نقره یا اوراق مشتقه طلا دارند می‌توانند بسته به شرایط بازار بازدهی بالا یا پایین‌تر ارائه کنند.

معمولا صندوق‌هایی که سقف ایجاد واحد آن‌ها پر شده است، در زمان‌های صعودی بازار دچار حباب مثبت می‌شوند و معامله آن‌ها با قیمت بالاتر از ارزش انجام می‌شود. از طرفی صندوق‌های طلای جدید که رشد ارزش دارایی‌های بالایی دارند ممکن است به دلیل ورود پول‌های متوالی نتوانند بازدهی متناسب با بازدهی بازار را داشته باشند. برای بررسی این موارد می‌توانید از سایت‌های فیپیران یا فاندبیس اقدام کنید.

جمع‌بندی

صندوق طلا چیست؟ صندوق طلا ابزاری برای سرمایه‌گذاری غیرمستقیم در بازار طلا و سکه است که دارایی‌های پایه آن گواهی سپرده شمش و سکه طلا است. خرید با مبلغ دلخواه، سرمایه‌گذاری بدون اجرت و مالیات و حذف نگرانی‌های اصالت کالا و نحوه نگهداری از آن‌ها از جمله اصلی‌ترین مزیت‌های سرمایه‌گذاری در صندوق طلا است.