رشد اقتصادی ایران در بهار ۱۴۰۵ منفی ۱۰.۱ درصد شد؛ گزارش مرکز آمار ایران
رشد اقتصادی ایران در بهار ۱۴۰۵ منفی ۱۰.۱ درصد شد؛ اقتصاد بدون نفت نیز ۴.۶ درصد کوچک‌تر شد. تازه‌ترین آمار حساب‌های ملی نشان می‌دهد اقتصاد ایران در نخستین فصل سال ۱۴۰۵ نسبت به بهار سال گذشته کوچک‌تر شده است. بر اساس اعلام مرکز آمار ایران، تولید ناخالص داخلی کشور با احتساب نفت در بهار امسال ۱۰.۱ درصد و بدون احتساب نفت ۴.۶ درصد کاهش یافته است. هم‌زمان، از میان سه گروه اصلی فعالیتهای اقتصادی، تنها بخش کشاورزی رشد مثبت ثبت کرده است.
این ارقام از یک جهت اهمیت ویژه‌ای دارند: کاهش تولید فقط به فعالیتهای مرتبط با نفت محدود نمانده و اقتصاد غیرنفتی نیز در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته با افت تولید مواجه شده است.
در این مقاله از آی‌پاسارگاد به بررسی جزئیات رشد اقتصادی ایران در بهار ۱۴۰۵ می‌پردازیم.
رشد اقتصادی ایران در بهار ۱۴۰۵ چه قدر بود؟
بر اساس نتایج حساب‌های ملی فصلی مرکز آمار، تولید ناخالص داخلی ایران به قیمت ثابت سال ۱۴۰۰ و با احتساب نفت در سه‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ به ۲۱ هزار و ۷۹۵ هزار میلیارد ریال رسیده است. این رقم در بهار ۱۴۰۴ معادل ۲۴ هزار و ۲۵۵ هزار میلیارد ریال بود.
به این ترتیب، ارزش واقعی کالاها و خدمات تولیدشده در اقتصاد ایران نسبت به بهار سال گذشته ۱۰.۱ درصد کاهش داشته است.
اگر نفت از محاسبات کنار گذاشته شود، تولید ناخالص داخلی از ۱۸ هزار و ۴۹ هزار میلیارد ریال در بهار ۱۴۰۴ به ۱۷ هزار و ۲۲۶ هزار میلیارد ریال در بهار ۱۴۰۵ رسیده است؛ تغییری که معادل رشد اقتصادی منفی ۴.۶ درصدی بدون نفت است.
نکته مهم این است که این ارقام بر اساس قیمت‌های ثابت سال ۱۴۰۰ محاسبه شده‌اند. بنابراین افزایش سطح عمومی قیمت‌ها و تورم از محاسبات حذف شده و تغییر ثبت‌شده تا حد زیادی بیانگر تغییر در حجم واقعی تولید است، نه صرفاً افزایش یا کاهش ارزش اسمی کالاها و خدمات.
همچنین نرخ ۱۰.۱- درصد، اقتصاد بهار ۱۴۰۵ را با بهار ۱۴۰۴ مقایسه میکند و نباید آن را با تغییر تولید نسبت به زمستان ۱۴۰۴ اشتباه گرفت.
- مطالعه بیشتر: تورم نقطه به نقطه چیست؟ بررسی کامل و نحوه محاسبه
نقش بخش های مختلف در رشد اقتصادی ایران در بهار ۱۴۰۵
جزئیات منتشرشده از عملکرد سه گروه اصلی اقتصاد نشان می‌دهد شرایط بخش‌ها در بهار یکسان نبوده است. گروه کشاورزی نسبت به بهار سال قبل ۲.۳ درصد رشد کرده است. در مقابل، تولید گروه صنایع و معادن ۱۴.۷ درصد کاهش داشته و گروه خدمات نیز افت ۴.۸ درصدی را ثبت کرده است.
بر اساس طبقه‌بندی مرکز آمار، گروه صنایع و معادن فقط به کارخانه‌ها و فعالیتهای صنعتی محدود نمی‌شود. استخراج نفت خام و گاز طبیعی، استخراج سایر معادن، صنعت، تأمین آب و برق، توزیع گاز طبیعی و ساختمان نیز در این گروه قرار دارند. بنابراین افت ۱۴.۷ درصدی این گروه حاصل تغییرات مجموعه‌ای از فعالیتهای تولیدی و انرژی است و نمی‌توان آن را صرفاً به عملکرد کارخانه‌ها نسبت داد.
گروه خدمات نیز بخش بزرگی از اقتصاد را در بر می‌گیرد؛ از عمده‌فروشی و خرده‌فروشی گرفته تا حمل‌ونقل، خدمات مالی و بیمه، مستغلات، آموزش، سلامت، خدمات اقامتی و سایر فعالیتهای خدماتی. همین موضوع باعث میشود رشد منفی هم‌زمان در صنایع و خدمات، تصویری گسترده‌تر از کاهش فعالیت اقتصادی نسبت به شرایطی ارائه کند که افت تولید فقط در یک صنعت خاص متمرکز باشد.
چرا رشد اقتصادی بدون نفت مهم است؟
عدد ۱۰.۱- درصد در نگاه اول مهم‌ترین بخش گزارش است، اما برای ارزیابی وضعیت فعالیتهای داخلی اقتصاد، نرخ رشد بدون نفت نیز باید در کنار آن دیده شود. فاصله میان رشد منفی ۱۰.۱ درصدی اقتصاد با نفت و رشد منفی ۴.۶ درصدی اقتصاد بدون نفت نشان می‌دهد فعالیتهای مرتبط با نفت و بخش‌هایی که در آمار کل GDP منعکس می‌شوند، در تشدید افت تولید نقش قابل‌توجهی داشته‌اند.
با این حال، منفی بودن رشد بدون نفت یک نکته دیگر را نیز مشخص میکند: کاهش تولید در بهار ۱۴۰۵ صرفاً نتیجه تغییرات بخش نفت نبوده است. حتی با حذف نفت از محاسبات، حجم تولید کالاها و خدمات در اقتصاد نسبت به بهار سال گذشته پایین‌تر بوده است. البته از اختلاف این دو نرخ به تنهایی نمی‌توان نرخ دقیق رشد بخش نفت را استخراج کرد؛ برای چنین محاسبه‌ای باید وزن بخش‌ها و جزئیات حساب‌های ملی نیز در نظر گرفته شود.
رشد اقتصادی منفی ۱۰.۱ درصدی در بهار ۱۴۰۵ دقیقاً به چه معناست؟
رشد اقتصادی منفی به این معناست که اقتصاد در دوره مورد بررسی، کالاها و خدمات نهایی کمتری نسبت به دوره مبنا تولید کرده است. برای مثال، اگر تولید واقعی یک اقتصاد در یک دوره فرضی ۱۰۰ واحد باشد و یک سال بعد به ۹۰ واحد برسد، رشد اقتصادی آن حدود منفی ۱۰ درصد خواهد بود.
بنابراین آمار بهار ۱۴۰۵ به این معنا نیست که «۱۰.۱ درصد از ثروت کشور از بین رفته است». تولید ناخالص داخلی یک متغیر جریان است و مقدار تولید کالا و خدمات در یک بازه زمانی را اندازه‌گیری میکند؛ نه ارزش کل دارایی‌ها، منابع طبیعی یا ثروت خانوارها. همچنین GDP اسمی و واقعی را نباید با یکدیگر اشتباه گرفت. ممکن است در اقتصادی با تورم بالا، ارزش ریالی اسمی تولید افزایش پیدا کند، اما حجم واقعی تولید کاهش یافته باشد. به همین دلیل برای محاسبه نرخ رشد اقتصادی معمولاً از قیمت‌های ثابت استفاده میشود.
- مطالعه بیشتر: راهنمای خواندن و تفسیر آمار رشد GDP
جمع‌بندی
داده‌های مرکز آمار نشان می‌دهد اقتصاد ایران در بهار ۱۴۰۵ نسبت به بهار سال گذشته با کاهش قابل‌توجه تولید مواجه شده است. تولید ناخالص داخلی با نفت ۱۰.۱ درصد و بدون نفت ۴.۶ درصد کاهش یافته و در میان سه گروه اصلی، صنایع و معادن با افت ۱۴.۷ درصدی بیشترین کاهش را ثبت کرده‌اند. خدمات نیز ۴.۸ درصد کوچک‌تر شده، در حالی که کشاورزی رشد ۲.۳ درصدی داشته است.
برای ارزیابی مسیر اقتصاد در ادامه سال، اکنون سؤال اصلی این است که آیا این کاهش در فصل‌های بعد جبران خواهد شد یا افت تولید به بخشهای بیشتری از اقتصاد منتقل میشود. پاسخ این پرسش با انتشار گزارش‌های تابستان ۱۴۰۵ روشن‌تر خواهد شد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟
ارسال دیدگاه