رابطه جنگ و قیمت اونس جهانی طلا چیست؟ آیا جنگ همیشه طلا را گران میکند؟
رابطه جنگ و قیمت اونس جهانی طلا چیست و آیا جنگ همیشه طلا را گران میکند؟ وقتی خبر آغاز یک جنگ یا تشدید یک تنش سیاسی منتشر میشود، یکی از نخستین واکنش‌های بازارهای مالی، توجه به قیمت طلاست. بسیاری از سرمایهگذاران انتظار دارند با افزایش نااطمینانی، قیمت اونس جهانی طلا نیز افزایش پیدا کند. این انتظار بی‌دلیل نیست؛ طلا در طول تاریخ یکی از دارایی‌هایی بوده که در دوره‌های بحران، جنگ و بی‌ثباتی سیاسی مورد توجه سرمایهگذاران قرار گرفته است.
اما بررسی دقیق‌تر بازار نشان می‌دهد که رابطه میان جنگ و طلا به این سادگی نیست. همه جنگ‌ها باعث رشد طلا نمی‌شوند و شدت یک درگیری نیز به‌تنهایی تعیین نمی‌کند که قیمت اونس جهانی طلا چه مسیری را طی خواهد کرد.
دلیل این موضوع این است که بازار طلا به طور مستقیم به «جنگ» واکنش نشان نمی‌دهد و در واقع واکنش آن به مجموعه‌ای از پیامدهای اقتصادی و مالی جنگ است. افزایش ریسک‌گریزی، تغییر رفتار سرمایهگذاران، نوسان دلار، تغییر انتظارات نرخ بهره، قیمت انرژی و شرایط نقدینگی، همگی می‌توانند مسیر متفاوتی برای طلا ایجاد کنند.
بنابراین سؤال دقیق‌تر این است که جنگ یا تنش سیاسی از چه مسیرهایی بر متغیرهای تعیین‌کننده قیمت جهانی طلا اثر می‌گذارد و کدام نیرو در نهایت بر بازار غلبه میکند؟
در این مقاله از آی‌پاسارگاد با ما همراه باشید تا بررسی کنیم که رابطه جنگ و قیمت جهانی طلا چیست و آیا جنگ‌ها همیشه طلا را گران می‌کنند؟
رابطه جنگ و قیمت اونس جهانی طلا چیست؟
برای درک رابطه جنگ و قیمت طلای جهانی، باید به مسیرهایی نگاه کرد که یک بحران سیاسی از طریق آنها وارد بازارهای مالی میشود. در ادامه به بررسی مسیر‌های اثر‌گذاری جنگ بر قیمت انس طلای جهانی پرداختیم:
افزایش ریسک‌گریزی و تقاضای دارایی امن
اولین و شناخته‌شده‌ترین مسیر، افزایش ترس و نااطمینانی است. وقتی سرمایهگذاران احتمال می‌دهند یک بحران نظامی گسترده‌تر شود یا پیامدهای اقتصادی قابل پیش‌بینی نباشد، معمولاً بخشی از دارایی‌های پرریسک خود مانند سهام را کاهش می‌دهند. این رفتار که در بازارهای مالی با اصطلاح «ریسک‌گریزی» (Risk-off) شناخته میشود، میتواند باعث افزایش تقاضا برای دارایی‌هایی مانند طلا شود.
برای مثال، پس از آغاز جنگ روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲، نگرانی درباره گسترش بحران، اختلال در عرضه انرژی و افزایش تورم باعث شد توجه سرمایهگذاران به طلا افزایش یابد. به طوری که قیمت طلای جهانی در فوریه ۲۰۲۲ رشد قابل توجهی را تجربه کرد و عوامل مرتبط با ریسک ژئوپلیتیک یکی از محرک‌های اصلی این حرکت بودند.
باید توجه داشت که در همین مثال نیز نمی‌توان تمام رشد طلا را فقط به جنگ نسبت داد. همزمان عواملی مانند تورم بالا، جریان سرمایه به صندوق‌های طلا و انتظارات بازار درباره سیاست پولی آمریکا نیز اثرگذار بودند.
دلار آمریکا؛ رقیب طلا در زمان بحران
یکی از پیچیده‌ترین بخش‌های رابطه جنگ و طلا جهانی، نقش دلار است. در بسیاری از بحران‌های جهانی، سرمایهگذاران نه‌تنها به سمت طلا، بلکه به سمت دلار آمریکا نیز حرکت می‌کنند. دلار به دلیل جایگاه خود در نظام مالی جهانی، در بسیاری از دوره‌ها یک دارایی امن محسوب میشود.
از آنجا که قیمت جهانی طلا بر حسب دلار تعیین میشود، تغییر ارزش دلار میتواند بر قیمت اونس جهانی طلا نیز اثر بگذارد. اگر در یک بحران، تقاضا برای دلار بسیار افزایش پیدا کند، رشد ارزش دلار میتواند فشار نزولی بر طلا ایجاد کند؛ زیرا برای خریداران غیر دلاری، خرید طلا گران‌تر میشود.
به همین دلیل ممکن است یک جنگ همزمان دو اثر متضاد ایجاد کند:
- افزایش ترس ← افزایش تقاضای طلا
- افزایش تقاضای دلار ← فشار بر قیمت طلا
در چنین شرایطی نتیجه نهایی به این بستگی دارد که کدام نیرو در بازار قوی‌تر است.
نرخ بهره واقعی؛ عاملی که گاهی اثر جنگ را خنثی میکند
یکی دیگر از مهم‌ترین متغیرهای بلندمدت قیمت طلا، نرخ بهره واقعی است که گاهی میتواند اثرات جنگ را خنثی کند. طلا برخلاف اوراق بدهی یا سپرده بانکی، جریان درآمدی دوره‌ای ایجاد نمی‌کند. بنابراین وقتی سرمایهگذاران بتوانند از دارایی‌های کم‌ریسک بازده واقعی بالاتری دریافت کنند، هزینه فرصت نگهداری طلا افزایش پیدا میکند.
فرض کنید یک جنگ باعث افزایش قیمت انرژی شود که این اتفاق میتواند تورم را بالا ببرد. اما اگر بازار انتظار داشته باشد بانک مرکزی برای کنترل تورم نرخ بهره را افزایش دهد، بازده اوراق دولتی نیز ممکن است افزایش پیدا کند.
در این شرایط نیز همزمان یک عامل مثبت و یک عامل منفی برای طلا ایجاد میشود:
- نااطمینانی بیشتر ← افزایش تقاضای طلا
- نرخ بهره بالاتر ← فشار بر طلا
به همین دلیل گاهی بازار طلای جهانی برخلاف انتظار عمومی رفتار میکند؛ زیرا سرمایهگذاران فقط به خود بحران نگاه نمی‌کنند، بلکه واکنش سیاست‌گذاران پولی به بحران را نیز در نظر می‌گیرند.
نفت، تورم و سیاست پولی؛ زنجیره‌ای که رابطه جنگ و قیمت جهانی طلا را پیچیده میکند
بسیاری از جنگ‌ها، به‌خصوص در مناطق مهم انرژی، نگرانی درباره عرضه نفت و گاز ایجاد می‌کنند. افزایش قیمت انرژی میتواند تورم را افزایش دهد و هزینه تولید در اقتصاد جهانی را بالا ببرد. در نگاه اول، ممکن است تصور شود تورم بیشتر همیشه به نفع طلاست؛ زیرا طلا اغلب بهعنوان ابزاری برای حفظ قدرت خرید شناخته میشود.
اما این تحلیل یک مرحله مهم را حذف میکند که آن واکنش بانکهای مرکزی به این اتفاق است. افزایش تورم میتواند باعث شود بازار انتظار نرخ‌های بهره بالاتری را داشته باشد و اگر بانکهای مرکزی بازدهی اوراق را افزایش دهند منجر به تقویت دلار خواهد شد. تقویت دلار در چنین شرایطی میتواند حمایت از طلا در اثر افزایش تورم را تا حدی خنثی کند.
به همین دلیل اثر نفت بر طلا همیشه یکسان نیست. نفت گران‌تر ممکن است در یک دوره به رشد طلا کمک کند و در دوره‌ای دیگر از طریق افزایش نرخ بهره، فشار منفی ایجاد کند.
چرا طلا در دوره‌های بحران مثل جنگ مورد توجه قرار می‌گیرد؟
یکی از دلایل اصلی توجه سرمایهگذاران به طلا در دوره‌های بحران مثل جنگ، ویژگی آن بهعنوان یک «دارایی امن» (Safe Haven) است. در شرایط عادی، سرمایهگذاران معمولاً به دنبال دارایی‌هایی هستند که بازدهی بیشتری ایجاد کنند. اما زمانی که نااطمینانی افزایش پیدا میکند، اولویت ممکن است از کسب بازدهی به حفظ ارزش سرمایه تغییر کند.
جنگ‌ها و تنشهای سیاسی شدید معمولاً چند ویژگی مشترک دارند:
- دشوار شدن پیش‌بینی شرایط اقتصادی آینده
- افزایش احتمال شوک‌های اقتصادی
- کاهش تمایل سرمایهگذاران به دارایی‌های پرریسک
- افزایش تقاضا برای دارایی‌هایی که کمتر به عملکرد یک شرکت یا دولت خاص وابسته‌اند
طلا در چنین شرایطی به دلیل سابقه طولانی در حفظ ارزش، بازار جهانی گسترده و نقش آن در ذخایر بانکهای مرکزی، مورد توجه قرار می‌گیرد. با این حال پناهگاه امن بودن طلا به معنای افزایش قطعی قیمت آن نیست. در ادبیات مالی، دارایی امن به دارایی‌ای گفته میشود که در دوره‌های فشار شدید بازارها، رفتاری متفاوت نسبت به دارایی‌های پرریسک دارد؛ نه اینکه در هر بحران و تحت هر شرایطی بازدهی مثبت ایجاد کند.
پژوهش‌ها نشان داده‌اند که طلا در بسیاری از دوره‌های بحرانی توانسته نقش پناهگاه امن را ایفا کند، اما این ویژگی به دوره زمانی، شدت بحران و شرایط بازار نیز وابسته است.
- مطالعه بیشتر: شورای جهانی طلا چیست؟ آشنایی با World Gold Council
چرا گاهی قیمت جهانی طلا در زمان جنگ کاهش می‌یابد؟
یکی از مهم‌ترین نکاتی که در تحلیل بازار طلا باید در نظر گرفت این است که بحران همیشه به معنی خرید طلا نیست. در شرایطی که فشار مالی شدید ایجاد میشود، سرمایهگذاران ممکن است حتی دارایی‌های امن خود را نیز بفروشند. نمونه مهم این رفتار در مارس ۲۰۲۰ مشاهده شد. زمانی که با شدت گرفتن بحران کرونا، بسیاری از بازارهای مالی با موج فروش مواجه شدند؛ طلا نیز در بخشی از این دوره کاهش قیمت را تجربه کرد.
یکی از دلایل این اتفاق، نیاز سرمایهگذاران به نقدینگی بود. زمانی که معامله‌گران در سایر بازارها با زیان مواجه می‌شوند یا با درخواست افزایش «وجه تضمین» (Margin Call) روبه‌رو می‌شوند، ممکن است دارایی‌های نقدشونده مانند طلا را برای تأمین پول نقد بفروشند. این اتفاق یک نکته مهم را نشان می‌دهد:
در شدیدترین مراحل بحران، حتی دارایی امن نیز میتواند تحت فشار فروش قرار گیرد.
آیا شدت جنگ با افزایش قیمت طلای جهانی رابطه مستقیم دارد؟
بازار طلا به تعداد نیروهای نظامی، مدت زمان جنگ یا میزان تخریب به‌صورت مستقیم واکنش نشان نمی‌دهد و آنچه اهمیت دارد میزان تغییری است که یک بحران در انتظارات بازار ایجاد میکند. گاهی یک بحران محدود اما غیرمنتظره میتواند باعث افزایش شدید قیمت طلا شود، زیرا بازار برای آن آماده نبوده است.
در مقابل، یک تنش طولانی‌مدت ممکن است اثر کمتری داشته باشد، زیرا بخشی از ریسک آن قبلاً در قیمت‌ها منعکس شده است. این مفهوم در بازارهای مالی با عبارت «قیمت‌گذاری پیشاپیش اطلاعات» شناخته میشود. سرمایهگذاران معمولاً به خود خبر واکنش نشان نمی‌دهند؛ بلکه به تفاوت میان اتفاق رخ‌داده و انتظارات قبلی واکنش نشان می‌دهند.
بررسی چند نمونه تاریخی از واکنش طلا به بحران‌ها
در این بخش به بررسی واکنش اونس جهانی طلا به رویدادها و شوک‌های مهم چند سال اخیر (همه‌گیری ویروس کرونا، جنگ روسیه با اوکراین و جنگ خاورمیانه) می‌پردازیم:
کرونا ۲۰۲۰ و بحران‌های شدید نقدینگی؛ زمانی که طلا هم فروخته میشود
بحران کرونا نشان داد که حتی طلا نیز در شرایطی که سرمایهگذاران به پول نقد نیاز دارند، میتواند تحت فشار فروش قرار گیرد. این تجربه یادآوری میکند که تحلیل طلا فقط با بررسی میزان ترس بازار کامل نمی‌شود و وضعیت نقدینگی نیز اهمیت دارد.
جنگ روسیه و اوکراین ۲۰۲۲؛ زمانی که عوامل حمایتی از طلا غالب شدند
پس از آغاز جنگ روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲، قیمت طلا افزایش یافت. افزایش ریسک ژئوپلیتیک، نگرانی‌ها درباره انرژی و تورم و افزایش تقاضای دارایی امن از عوامل مهم حرکت صعودی طلا جهانی بودند. اما این رشد فقط نتیجه جنگ نبود و در همان زمان، بازار در حال ارزیابی مسیر افزایش نرخ بهره فدرال رزرو، وضعیت دلار و تورم جهانی نیز بود.
بنابراین جنگ و تنشهای سیاسی معمولا محرک رشد قیمت طلای جهانی هستند و در کنار مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی می‌توانند مسیر طلا را مشخص کنند.
تنش خاورمیانه در سال ۲۰۲۳؛ واکنش سریع بازار
پس از آغاز جنگ اسرائیل و حماس در اکتبر ۲۰۲۳، طلا افزایش قیمت قابل توجهی را تجربه کرد. افزایش نااطمینانی و حرکت سرمایه به سمت دارایی‌های امن از عوامل اصلی این رشد بودند. اما همان‌طور که در سایر بحران‌ها دیده میشود، ادامه مسیر طلا به عوامل دیگری مانند نرخ بهره آمریکا و ارزش دلار وابسته ماند.
چگونه اثرات تنشهای سیاسی مثل جنگ بر طلا را تحلیل کنیم؟
برای بررسی واکنش احتمالی طلا به یک بحران سیاسی، بهتر است چند سؤال همزمان بررسی شود:
- آیا بحران باعث افزایش واقعی نااطمینانی شده است؟ همه اخبار سیاسی اثر یکسانی ندارند و بازار بیشتر به رویدادهایی واکنش نشان می‌دهد که احتمال پیامد اقتصادی گسترده دارند.
- دلار چه واکنشی نشان داده است؟ رشد شدید دلار میتواند بخشی از حمایت یا تقاضای ایجادشده برای طلا را کاهش دهد.
- نرخ بهره واقعی چه مسیری دارد؟ کاهش نرخ‌های واقعی معمولاً محیط مساعدتری برای طلا ایجاد میکند، در حالی که افزایش آنها میتواند فشار ایجاد کند.
- بازار انرژی چه وضعیتی پیدا کرده است؟ افزایش قیمت نفت میتواند مسیر تورم و سیاست پولی را تغییر دهد.
- جریان سرمایه به بازار طلا چگونه است؟ ورود سرمایه به ETFهای طلا و افزایش موقعیت‌های خرید در بازارهای آتی میتواند نشان دهد که سرمایهگذاران چگونه به بحران واکنش نشان داده‌اند.
در نتیجه سرمایهگذاران باید بررسی کنند که جنگ یا بحران‌های سیاسی چه تغییری در ریسک‌گریزی، قدرت دلار، نرخ بهره، تورم و جریان سرمایه ایجاد کرده و کدام‌یک از این عوامل در حال حاضر قدرت بیشتری دارند تا بتوانند تا حد امکان برآورد درستی از قیمت جهانی طلا بدست آورند.
جمع‌بندی
جنگ یکی از عوامل مهم اثرگذار بر قیمت اونس جهانی طلاست، اما تنها عامل نیست. جنگ معمولاً از طریق افزایش نااطمینانی و تقاضای دارایی امن میتواند از قیمت طلا حمایت کند، اما همزمان عواملی مانند دلار، نرخ بهره واقعی، تورم، قیمت انرژی و شرایط نقدینگی می‌توانند این اثر را تقویت یا خنثی کنند.
بنابراین در پاسخ به این سوال که رابطه جنگ و قیمت اونس جهانی طلا چیست می‌توان رابطه زیر را در نظر گرفت: جنگ ← تغییر انتظارات اقتصادی و مالی ← تغییر رفتار سرمایهگذاران ← تغییر قیمت طلا
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟
ارسال دیدگاه