صندوق بخشی بانکی چیست؟ آشنایی با ویژگیها و ترکیب دارایی
صندوق بخشی بانکی چیست؟ خرید سهام یک بانک و سرمایهگذاری در صندوق بخشی بانکی هر دو سرمایهگذار را در معرض تحولات صنعت بانکداری قرار میدهند، اما ریسک و شیوه مدیریت سرمایه در این دو روش یکسان نیست. در روش اول، سرمایهگذار باید خودش بانک مناسب را انتخاب و شرایط آن را تحلیل کند؛ در روش دوم، این کار به مدیر صندوق واگذار میشود و سرمایه میان مجموعهای از سهام صنعت بانکداری توزیع میشود.
همین تفاوت، صندوق بخشی بانکی را به یکی از ابزارهای سرمایهگذاری غیرمستقیم در صنعت بانکداری تبدیل میکند. بااینحال، وجود چند سهم بانکی در یک صندوق نباید این تصور را ایجاد کند که ریسک سرمایهگذاری به طور کامل از بین میرود. صندوق بخشی بانکی همچنان بخش عمده داراییهای خود را در یک صنعت متمرکز میکند و بنابراین از اتفاقاتی که کل صنعت بانکداری را تحت تأثیر قرار میدهند، اثر میپذیرد.
در این مقاله از آیپاسارگاد به بررسی سوال صندوق بخشی بانکی چیست میپردازیم و با ویژگیها و ترکیب داراییهای این نوع از صندوقهای سرمایهگذاری آشنا میشویم.
صندوق بخشی بانکی چیست؟
در ابتدا به تعریف کلی صندوق بخشی یا (Sector Fund) میپردازیم. صندوق بخشی نوعی صندوق سرمایهگذاری است که بهجای توزیع بخش اصلی سرمایه میان صنایع مختلف، روی یک صنعت مشخص تمرکز میکند. در حال حاضر صندوقهای بخشی در صنایعی مثل پتروشیمی، فلزات، خودرو، دارو، بانکداری و … فعالیت دارند.
در صندوق بخشی بانکی، بخش عمده منابع صندوق به سهام و حقتقدم شرکتهای فعال در گروه بانکها اختصاص پیدا میکند. انتخاب سهمها، تعیین وزن هر بانک در پرتفوی و تغییر ترکیب داراییها نیز در چارچوب مقررات و امیدنامه بر عهده مدیر صندوق است.
بنابراین، سرمایهگذار بهجای آنکه به طور مستقل سهام چندین بانک را بررسی کند، با خرید واحدهای صندوق بخشی بانکی در سبدی از سهام این صنعت سرمایهگذاری میکند که به شکلی حرفهای مدیریت میشود.
آیا صندوق بانکی همان سپرده بانکی است؟
خیر. شباهت اسمی این دو ممکن است برای برخی از افراد گمراهکننده باشد. وقتی فرد در بانک سپردهگذاری میکند، منابع خود را بر اساس یک قرارداد بانکی در اختیار بانک قرار میدهد. اما سرمایهگذار صندوق بخشی بانکی، واحدهای یک صندوق سرمایهگذاری را خریداری میکند که دارایی اصلی آن سهام بانکهای حاضر در بازار سرمایه است.
بنابراین ارزش سرمایه در صندوق بخشی بانکی میتواند همراه با قیمت سهام موجود در پرتفوی (سبد) افزایش یا کاهش پیدا کند. در نتیجه این صندوق از نظر ماهیت سرمایهگذاری به صندوقهای سهامی نزدیک است و با سپرده بانکی یا صندوق درآمد ثابت تفاوتهای اساسی دارد.
ترکیب دارایی صندوق بخشی بانکی چیست؟
ویژگی تعیینکننده صندوقهای بخشی، حدنصاب سرمایهگذاری آنها در صنعت هدف است. در چارچوب رایج امیدنامه صندوقهای بخشی بازار سرمایه ایران، حداقل ۷۰ درصد دارایی صندوق به سهام و حقتقدم سهام شرکتهای صنعت موردنظر اختصاص پیدا میکند. بر همین اساس درباره صندوق بخشی بانکی نیز تمرکز عمده سبد سرمایهگذاری (پرتفوی) بر گروه بانکها است.
البته مدیر صندوق حتماً تمام منابع را در سهام بانکی سرمایهگذاری نمیکند و بخشی از دارایی میتواند با رعایت حدنصابهای تعیینشده در امیدنامه در سهام سایر صنایع، اوراق بهادار با درآمد ثابت، سپردهها یا سایر ابزارهای مجاز مثل گواهی سپرده کالا نگهداری شود.
در صندوقهای بخشی بانکی، قواعد اصلی همان حدنصابهای عمومی صندوقهای بخشی است؛ با این تفاوت که «صنعت هدف» در اینجا گروه بانکها است. مهمترین الزام این است که صندوق بخشی بانکی باید حداقل ۷۰٪ از کل داراییهای خود را در سهام و حقتقدم شرکتهای صنعت بانکها نگهداری کند. جدول زیر ترکیب دارایی صندوقهای بخشی بانکی را نشان میدهد.
| ردیف | موضوع سرمایهگذاری | توضیحات |
|---|---|---|
| ۱ | سهام پذیرفتهشده در بورس تهران یا بازار اول و دوم فرابورس ایران؛ سهام قابل معامله در بازار پایه فرابورس ایران و حق تقدم سهام و قرارداد اختیار معامله سهام آنها در صنعت بانکی | حداقل ۷۰٪ از کل داراییهای صندوق |
| ۱-۱ | سهام و حق تقدم سهام منتشره از طرف یک ناشر و قرارداد اختیار معامله همان سهام در صنعت بانکی | حداکثر ۳۰٪ از کل داراییهای صندوق |
| ۲ | سهام و حق تقدم سهام قابل معامله در بازار پایه فرابورس ایران و قرارداد اختیار معامله سهام مربوطه | حداکثر ۱۰٪ از کل داراییهای صندوق |
| ۳ | سهام و حق تقدم سهام منتشره از طرف یک ناشر | حداکثر ۵٪ از اوراق منتشره ناشر |
| ۴ | سهام و حق تقدم سهام منتشره از طرف یک ناشر و قرارداد اختیار معامله همان سهام در سایر صنایع | حداکثر ۱۰٪ از کل داراییهای صندوق |
| ۵ | اخذ موقعیت خرید در قرارداد اختیار معامله سهام | حداکثر ۱۰٪ از ارزش روز سهام و حق تقدم سهام صندوق |
| ۶ | اخذ موقعیت فروش در قرارداد اختیار معامله خرید سهام | حداکثر به تعداد سهام پایه موجود در پرتفوی مجاز سرمایهگذاری صندوق در سهام |
| ۷ | واحدهای سرمایهگذاری «صندوقهای سرمایهگذاری غیر از اوراق بهادار» | حداکثر ۵٪ از کل داراییهای صندوق و تا سقف ۳۰٪ از تعداد واحدهای صندوق سرمایهپذیر که نزد سرمایهگذاران میباشد |
| ۸ | گواهی سپرده کالایی پذیرفتهشده نزد یکی از بورسها | حداکثر ۵٪ از کل داراییهای صندوق |
| ۹ | گواهی سپرده بانکی و سپرده بانکی | حداکثر ۱۵٪ از کل داراییهای صندوق |
| ۱۰ | اوراق بهادار با درآمد ثابت بدون ضامن و با رتبه اعتباری قابل قبول | حداکثر ۱۵٪ از ارزش کل داراییهای صندوق و مشروط بر اینکه حداکثر ۵٪ از کل داراییهای صندوق، در اوراق بهادار منتشره از طرف یک ناشر سرمایهگذاری گردد |
چرا صندوق بخشی بانکی نمیتواند هنگام افت صنعت بانکی، تمام سهام بانکی خود را بفروشد؟
این موضوع یکی از تفاوتهای مهم صندوق بخشی با یک سبد سرمایهگذاری آزاد است. فرض کنید مدیر صندوق انتظار دارد که صنعت بانکداری برای مدتی شرایط مطلوبی نداشته باشد. او میتواند وزن بعضی بانکها را کاهش دهد، سهم بانک دیگری را افزایش دهد یا از ظرفیت مجاز سایر داراییها استفاده کند؛ اما نمیتواند ماهیت صندوق را تغییر دهد و بخش عمده سرمایه را مثلاً به شرکتهای پتروشیمی منتقل کند.
بنابراین سرمایهگذاری که صندوق بخشی بانکی میخرد، در واقع آگاهانه انتخاب میکند که بخش موردنظر از سرمایهاش را در معرض صنعت بانکداری قرار دهد و متناسب با آن سود کسب کند یا متحمل زیان شود.
آیا همه صندوقهای بانکی عملکرد مشابهی دارند؟
یکسان بودن صنعت هدف به معنای یکسان بودن سبد (پرتفوی) همهی صندوقهای بخشی نیست. ممکن است مدیر یک صندوق وزن بیشتری به بانکهای بزرگ اختصاص دهد و صندوق دیگری ترکیب متفاوتی داشته باشد. میزان وجه نقد، وزن سهام مختلف، زمان خرید و فروش و استفاده از سایر داراییهای مجاز نیز میتواند در صندوقهای مختلف متفاوت باشد.
به همین دلیل دو صندوق بخشی بانکی در یک دوره یکسان ممکن است بازدههای متفاوتی ثبت کنند.
بازده صندوق بخشی بانکی از کجا میآید؟
مهمترین عامل تغییر ارزش واحدهای صندوق، تغییر ارزش سهام موجود در پرتفوی آن است. اگر قیمت بخش بزرگی از سهام بانکی موجود در صندوق بخشی بانکی افزایش یابد و سایر شرایط ثابت فرض شود، ارزش خالص داراییهای صندوق (NAV) نیز افزایش پیدا میکند. برعکس این وضعیت نیز ممکن است رخ دهد.
همچنین سود نقدی دریافتی از شرکتهای موجود در پرتفوی، بازده سایر داراییهای صندوق و هزینههای صندوق نیز در نتیجه نهایی اثر دارند. برای مشاهده این تغییرات معمولاً از مفهوم «ارزش خالص داراییها» یا NAV استفاده میشود.
بهصورت ساده: NAV هر واحد = ارزش روز داراییهای صندوق منهای بدهیها، تقسیم بر تعداد واحدهای صندوق
در صندوق قابل معامله در بورس (ETF)، قیمت معاملهشده واحدها در بازار نیز اهمیت پیدا میکند. از آنجا که قیمت بازار ممکن است در بعضی مقاطع اندکی بالاتر یا پایینتر از NAV قرار گیرد؛ بنابراین سرمایهگذار بهتر است هنگام معامله علاوه بر روند قیمت، فاصله قیمت بازار با NAV را نیز بررسی کند.
عوامل بر عملکرد صندوقهای بخشی بانکی چیست؟
از آن جا که بخش اصلی داراییهای صندوقهای بخشی بانکی از سهام بانکها تشکیل شده، برای بررسی عملکرد این صندوقها لازم است بدانیم چه عواملی میتوانند بر سودآوری و ارزشگذاری بانکهای بورسی اثر بگذارند.
هزینه منابع و درآمد داراییهای بانک
بانکها از مسیرهایی مانند جذب سپرده منابع به دست میآورند و آنها را در قالب تسهیلات و سایر داراییها به کار میگیرند. هزینه تأمین منابع و بازده حاصل از تسهیلات و سرمایهگذاریها از عوامل مؤثر بر سودآوری بانکها هستند. در نتیجه عواملی نظیر ساختار منابع و مصارف هر بانک، ترکیب سپردهها، نرخ تسهیلات و مجموعه مقررات حاکم بر نظام بانکی بر عملکرد بانکها تأثیرگذار هستند.
درآمدهای کارمزدی
همه درآمد بانک از تفاوت نرخ سپرده و تسهیلات ایجاد نمیشود؛ خدمات بانکی و فعالیتهایی که درآمد کارمزدی ایجاد میکنند نیز میتوانند بخشی از درآمد بانک را تشکیل دهند. بنابراین هنگام بررسی شرکتهای بانکی باید ترکیب منابع درآمد آنها را نیز در نظر گرفت.
کیفیت داراییها و مطالبات غیرجاری
بانکی که بخش قابلتوجهی از تسهیلاتش بهموقع بازپرداخت نمیشود ممکن است به ناچار مجبور به شناسایی ذخایر بیشتر شود و این مسئله میتواند بر سودآوری و کیفیت ترازنامه آن اثر بگذارد. اصطلاح «مطالبات غیرجاری» به همین بخش از مطالباتی اشاره دارد که بازپرداخت آنها مطابق برنامه عادی انجام نشده است. به همین دلیل، صرف رشد حجم تسهیلات برای قضاوت درباره وضعیت یک بانک کافی نیست؛ کیفیت این تسهیلات نیز اهمیت دارد.
کفایت سرمایه
کفایت سرمایه به زبان ساده نشان میدهد که بانک تا چه اندازه در برابر ریسک داراییها از پشتوانه سرمایهای برخوردار است. این شاخص یکی از متغیرهایی است که در ارزیابی سلامت بانک مورد توجه قرار میگیرد. برای یک سرمایهگذار عمومی لازم نیست وارد جزئیات پیچیده محاسبه این نسبت شود، اما هنگام مقایسه بانکها نمیتوان ساختار سرمایه آنها را نادیده گرفت.
سیاستهای بانک مرکزی و مقررات بانکی
تغییر مقررات بانکی میتواند به طور مستقیم بر عملیات بانکها اثر بگذارد. قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۴۰۲، ساختار سیاستگذاری، تنظیمگری و نظارت بانک مرکزی را بازتعریف کرده و اختیارات و سازوکارهای مشخصی برای نظارت بر مؤسسات اعتباری در نظر گرفته است. بنابراین سیاست پولی، مقررات اعتباری، الزامات ترازنامهای و تصمیمهای نظارتی از عواملی هستند که باید هنگام تحلیل صنعت بانکداری در نظر گرفته شوند.
تفاوت صندوق بخشی بانکی با خرید مستقیم سهام یک بانک چیست؟
مهمترین تفاوت سرمایهگذاری در صندوق بخشی بانکی با خرید مستقیم سهام مربوط به توزیع ریسک است. اگر سرمایهگذار فقط سهام یک بانک را خریداری کند، اتفاقات مربوط به آن بانک میتواند اثر زیادی بر سرمایه او بگذارد. در حالی که صندوق بخشی بانکی سبدی از سهام چند شرکت از صنعت بانکی را تشکیل میدهد؛ بنابراین وابستگی به عملکرد یک شرکت خاص کاهش پیدا میکند.
جدول زیر سرمایهگذاری در صندوق بخشی بانکی را با خرید مستقیم یک سهام بر اساس معیارهای مختلف مقایسه میکند.
| معیار | صندوق بخشی بانکی | خرید یک سهم بانکی |
|---|---|---|
| تعداد شرکتها | متمرکز بر سهام چند بانک + سایر داراییهای مجاز | یک بانک |
| انتخاب سهام | توسط مدیر صندوق | توسط سرمایهگذار |
| ریسک شرکت خاص | توزیعشدهتر | متمرکز |
| ریسک صنعت بانکداری | وجود دارد | وجود دارد |
| نیاز به تحلیل هر بانک | کمتر | بیشتر |
| کنترل مستقیم ترکیب سرمایه | محدودتر | بیشتر |
مهمترین ریسکهای صندوق بخشی بانکی چیست؟
در این بخش از مقاله آکادمی آیپاسارگاد به بررسی مهمترین ریسکهای صندوق بخشی بانکی میپردازیم.
ریسک تمرکز در یک صنعت: مهمترین ریسک صندوقهای بخشی ریسک تمرکز است که به دلیل ماهیت و هدف آنها است. اگر صنعت بانکداری دوره نامناسبی را تجربه کند، مدیر صندوق برخلاف مدیر یک صندوق سهامی عادی، آزادی زیادی برای انتقال بخش عمده سرمایه به صنایع دیگر ندارد.
باید توجه داشت که این مسئله فقط مختص بازار ایران نیست و ارائهدهندگان صندوقهای بخشی در بازارهای جهانی نیز هشدار میدهند که تمرکز سرمایهگذاری در یک صنعت میتواند نوسان و ریسک عملکرد ضعیفتر نسبت به بازار عمومی را افزایش دهد. برای نمونه، صندوق بخشی بانکی IAT شرکت iShares بهطور هدفمند در سهام بانکهای آمریکایی سرمایهگذاری میکند و شرکت iShares ریسک تمرکز صنعتی را در اطلاعات این صندوق مطرح کرده است.
ریسک بازار: حتی اگر شرایط بنیادی بانکها تغییر زیادی نکرده باشد، افت عمومی بازار سهام میتواند بر قیمت سهام بانکی و واحدهای صندوق اثر بگذارد.
ریسک مقرراتی: تغییر مقررات مرتبط با فعالیت بانکها، محدودیتهای اعتباری، ساختار نرخها یا الزامات نظارتی میتواند بر سودآوری شرکتهای این صنعت اثر بگذارد.
ریسک مدیریت: انتخاب بانکها و تعیین وزن آنها بر عهده مدیر صندوق است. بنابراین کیفیت مدیریت پرتفوی میتواند باعث تفاوت عملکرد صندوقهای بخشی بانکی شود.
ریسک نقدشوندگی و فاصله قیمت با NAV: در صندوقهای قابل معامله در بورس (ETF) بهتر است سرمایهگذار علاوه بر بازده گذشته، حجم و ارزش معاملات، فاصله عرضه و تقاضا و اختلاف قیمت بازار با NAV را نیز بررسی کند.
صندوق بخشی بانکی مناسب چه کسانی است؟
این صندوق بیش از آنکه جایگزین سپرده بانکی یا صندوق درآمد ثابت باشد، ابزاری برای سرمایهگذاری در سبدی از سهام «صنعت بانکداری» است. برای مثال، سرمایهگذاری که پس از بررسی شرایط اقتصادی و بازار سرمایه قصد دارد بخشی از پرتفوی خود را به صنعت بانکی اختصاص دهد، اما نمیخواهد شخصاً بین چند سهم بانکی انتخاب کند، میتواند صندوق بخشی بانکی را بهعنوان یکی از ابزارهای موجود بررسی کند.
- مطالعه بیشتر: صندوق بخشی بانکی پاسارگاد
صندوق بخشی بانکی چگونه خرید و فروش میشود؟
در حال حاضر در بازار سرمایه ایران صندوقهای بخشی بانکی از نوع قابل معامله در بورس (ETF) هستند و واحدهای آن مانند سایر صندوقهای قابل معامله از طریق سامانههای معاملاتی کارگزاریها خرید و فروش میشوند. سرمایهگذار دارای کد بورسی میتواند نماد صندوق موردنظر را جستوجو کند و سفارش خرید یا فروش ثبت کند.
در صورتی که کد بورسی ندارید، لازم است برای شروع سرمایهگذاری در سامانه سجام ثبتنام کنید که برای انجام این کار خواندن مقاله زیر را به شما توصیه میکنیم:
- مطالعه بیشتر: راهنمای ثبت نام و احراز هویت غیرحضوری سجام
جمعبندی
در پاسخ به سوال صندوق بخشی بانکی چیست باید گفت که صندوق بخشی بانکی ابزاری مناسب برای سرمایهگذاری غیرمستقیم در مجموعهای از سهام صنعت بانکداری است. وجود چند سهم در سبد (پرتفوی) میتواند وابستگی سرمایهگذار به عملکرد یک بانک را کاهش دهد، اما این تنوع نباید با یک پرتفوی متشکل از صنایع مختلف اشتباه گرفته شود.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟
ارسال دیدگاه