صندوق سرمایهگذاری بخشی چیست؟ نحوه سرمایهگذاری، مزایا و ریسکها
صندوق سرمایه گذاری بخشی چیست؟ فرض کنید به آینده صنعت بانکداری، دارو یا فلزات خوشبین هستید، اما نمیدانید کدام شرکت این صنعت گزینه مناسبتری برای سرمایهگذاری است. خرید سهام یک شرکت، سرمایه شما را تا حد زیادی به عملکرد همان شرکت وابسته میکند و خرید چند سهم نیز به تحلیل و پیگیری همزمان چند شرکت نیاز دارد. صندوق بخشی یکی از ابزارهایی است که برای پاسخ به چنین نیازی شکل گرفته است.
صندوق بخشی یا (Sector Fund) نوعی صندوق سرمایهگذاری است که بخش عمده دارایی خود را به شرکتهای یک صنعت مشخص اختصاص میدهد. به این ترتیب، سرمایهگذار بهجای انتخاب مستقیم یک یا چند سهم، واحدهای صندوقی را خریداری میکند که مدیر آن وظیفه انتخاب و مدیریت سهام شرکتهای صنعت موردنظر را بر عهده دارد.
با این حال، یک نکته درباره این صندوقها اهمیت زیادی دارد: سرمایهگذاری در چند شرکت یک صنعت، ریسک وابستگی به یک شرکت را کاهش میدهد، اما ریسک خود آن صنعت را از بین نمیبرد. به همین دلیل، صندوق بخشی را نباید معادل یک سبد سرمایهگذاری کاملاً متنوع در نظر گرفت.
در این مقاله از آیپاسارگاد بررسی میکنیم که صندوق بخشی چیست و با نحوه خرید، ترکیب دارایی، مزایا، ریسک تمرکز و تفاوت آن با صندوق سهامی آشنا میشویم.
صندوق بخشی چیست؟
صندوق سرمایه گذاری بخشی، صندوقی است که استراتژی اصلی آن سرمایهگذاری در یک بخش مشخص از اقتصاد یا بازار سهام است. برای نمونه، یک صندوق بخشی بانکی در سهام بانکهای پذیرفتهشده در بازار سرمایه سرمایهگذاری میکند و یک صندوق بخشی فلزات، بخش عمده پرتفوی خود را به شرکتهای صنعت فلزات اساسی اختصاص میدهد.
در چارچوبی که سازمان بورس برای صندوقهای بخشی در ایران معرفی کرده، حداقل ۷۰ درصد ارزش داراییهای صندوق باید در سهام و حقتقدم شرکتهای صنعت موضوع فعالیت صندوق سرمایهگذاری شود. همچنین برای میزان سرمایهگذاری صندوق در یک ناشر و سایر صنایع محدودیتهایی در نظر گرفته شده است.
بنابراین، واژه «بخشی» تنها یک عنوان بازاریابی نیست و ساختار صندوق، مدیر آن را ملزم میکند که بخش عمده پرتفوی را در صنعت مشخصی نگه دارد. مالک واحدهای صندوق بخشی، به طور مستقیم سهامدار شرکتهای داخل پرتفوی صندوق نیست. سرمایهگذار مالک واحدهای صندوق است و ارزش سرمایهگذاری او با تغییر ارزش داراییهای صندوق تغییر میکند. در صندوقهای قابل معامله، عرضه و تقاضای واحدها در بازار نیز میتواند بر قیمت سرمایهگذاری او اثر بگذارد.
صندوق بخشی چگونه کار میکند؟
برای درک سازوکار صندوق بخشی باید دو تصمیم را از یکدیگر جدا کرد: انتخاب صنعت و انتخاب شرکتهای داخل آن صنعت. سرمایهگذار با خرید صندوق بخشی، در عمل تصمیم اول را میگیرد. برای مثال، سرمایهگذار با این کار، سرمایه خود را در مسیر نوسانات و عملکرد صنعت بانکی قرار میدهد. اما انتخاب اینکه چه سهمهایی از این صنعت خریداری شوند و وزن هر شرکت در پرتفوی چقدر باشد، بر عهده مدیر صندوق است.
مدیر صندوق میتواند عواملی مانند وضعیت سودآوری شرکتها، ارزشگذاری، کیفیت ترازنامه، چشمانداز فروش، ریسکهای شرکت و شرایط صنعت را برای تنظیم ترکیب پرتفوی بررسی کند. این ویژگی باعث میشود سرمایهگذار برای سرمایهگذاری در یک صنعت، مجبور نباشد تکتک شرکتهای آن را تحلیل و مدیریت کند.
در مقابل، محدودیت تمرکز بر صنعت اصلی نیز وجود دارد. اگر شرایط یک صنعت نامطلوب شود، مدیر صندوق بخشی نمیتواند مانند مدیر یک صندوق سهامی، بخش بزرگی از سرمایه را از آن صنعت خارج و به صنایع دیگر منتقل کند؛ زیرا باید حدنصابهای تعیینشده در امیدنامه صندوق را رعایت کند. همین ویژگی یکی از مهمترین تفاوتهای صندوق بخشی با صندوق سهامی عادی(معمولی) است.
ترکیب دارایی صندوق بخشی چیست؟
اگر گفته میشود یک صندوق بخشی حداقل ۷۰ درصد دارایی خود را در صنعت هدف سرمایهگذاری میکند، به این معنا نیست که تمام سرمایه صندوق همیشه در سهام همان صنعت قرار دارد. بخشی از دارایی میتواند طبق حدود تعیینشده در امیدنامه به سهام سایر صنایع، وجه نقد، سپرده، اوراق بهادار با درآمد ثابت یا سایر ابزارهای مجاز اختصاص پیدا کند.
در چارچوب اولیه صندوقهای بخشی، سازمان بورس علاوه بر حداقل ۷۰ درصد سرمایهگذاری در صنعت اصلی، محدودیتهایی نیز برای سهم یک ناشر و سرمایهگذاری در سایر صنایع تعیین کرده است. صندوقهای بخشی اجازه دارند تا ۵ درصد از سرمایه خود را به سرمایهگذاری در گواهی سپرده کالایی مثل گواهی سپرده نقره اختصاص دهند.
جدول زیر ترکیب داراییهای صندوقهای بخشی که مصوب سازمان بورس اوراق بهادار است را نشان میدهد:
| دارایی سهام | سایر داراییها |
|---|---|
| حداقل ۷۰ درصد از سهام و حقتقدم در یک صنعت | حداکثر ۱۵ درصد اوراق با درآمد ثابت |
| حداکثر ۱۰ درصد از سهام و حقتقدم سایر صنایع | حداکثر ۵ درصد گواهی سپرده کالایی |
جدول حدنصاب تركيب داراییهای صندوقهای سرمايهگذاری بخشی
حدنصاب تركيب داراییهای صندوقهای سرمايهگذاری بخشی مطابق جدول زیر است:
| ردیف | موضوع سرمایهگذاری | توضیحات |
|---|---|---|
| ۱ | سهام پذیرفتهشده در بورس تهران یا بازار اول و دوم فرابورس ایران، سهام قابل معامله در بازار پایه فرابورس ایران و حق تقدم سهام و قرارداد اختیار معامله سهام آنها در صنعت …… | حداقل ۷۰٪ از کل داراییهای صندوق |
| ۱-۱ | سهام و حق تقدم سهام منتشره از طرف یک ناشر و قرارداد اختیار معامله همان سهام در صنعت …. | حداکثر ۳۰٪ از کل داراییهای صندوق |
| ۲ | سهام و حق تقدم سهام قابل معامله در بازار پایه فرابورس ایران و قرارداد اختیار معامله سهام مربوطه | حداکثر ۱۰٪ از کل داراییهای صندوق |
| ۳ | سهام و حق تقدم سهام منتشره از طرف یک ناشر | حداکثر ۵٪ از اوراق منتشره ناشر |
| ۴ | سهام و حق تقدم سهام منتشره از طرف یک ناشر و قرارداد اختیار معامله همان سهام در سایر صنایع | حداکثر ۱۰٪ از کل داراییهای صندوق |
| ۵ | اخذ موقعیت خرید در قرارداد اختیار معامله سهام | حداکثر ۱۰٪ از ارزش روز سهام و حق تقدم سهام صندوق |
| ۶ | اخذ موقعیت فروش در قرارداد اختیار معامله خرید سهام | حداکثر به تعداد سهام پایه موجود در پرتفوی مجاز سرمایهگذاری صندوق در سهام |
| ۷ | واحدهای سرمایهگذاری «صندوقهای سرمایهگذاری غیر از اوراق بهادار» | حداکثر ۵٪ از کل داراییهای صندوق و تا سقف ۳۰٪ از تعداد واحدهای صندوق سرمایهپذیر که نزد سرمایهگذاران میباشد |
| ۸ | گواهی سپرده کالایی پذیرفتهشده نزد یکی از بورسها | حداکثر ۵٪ از کل داراییهای صندوق |
| ۹ | گواهی سپرده بانکی و سپرده بانکی | حداکثر ۱۵٪ از کل داراییهای صندوق |
| ۱۰ | اوراق بهادار با درآمد ثابت بدون ضامن و با رتبه اعتباری قابل قبول | حداکثر ۱۵٪ از ارزش کل داراییهای صندوق و مشروط بر اینکه حداکثر ۵٪ از کل داراییهای صندوق، در اوراق بهادار منتشره از طرف یک ناشر سرمایهگذاری گردد |
نکتهای که هنگام تحلیل یک صندوق باید به آن توجه کرد، تفاوت میان «حدود قانونی» و «ترکیب واقعی پرتفوی» است. مقررات مشخص میکند صندوق اجازه دارد چه کاری را انجام دهد؛ اما برای اینکه بدانیم امروز پول صندوق واقعاً در چه سهمهایی قرار گرفته است، باید آخرین گزارش ترکیب دارایی و اطلاعات منتشرشده صندوق را از کدال بررسی کنیم.
مثلاً ممکن است دو صندوق بخشی هر دو در یک صنعت فعالیت کنند، اما یکی بخش قابلتوجهی از دارایی خود را روی چند شرکت بزرگ متمرکز کرده باشد و دیگری ترکیب متوازنتری از شرکتهای صنعت داشته باشد. در نتیجه، صرف یکسان بودن صنعت به معنای یکسان بودن ریسک و عملکرد دو صندوق سرمایهگذاری بخشی نیست.
انواع صندوق بخشی در بورس ایران چیست؟
صندوقهای بخشی میتوانند بر صنایع مختلف بازار سرمایه متمرکز شوند. در بازار ایران نیز امکان ایجاد صندوق در صنایعی مانند فلزات اساسی، محصولات شیمیایی، خودرو، دارو و بانکداری فراهم شده است. چارچوب صندوقهای بخشی امکان تأسیس این صندوقها به صورت قابل معامله در بورس و همچنین مبتنی بر صدور و ابطال را پیشبینی کرده است.
هر صنعت به مجموعه متفاوتی از متغیرها واکنش نشان میدهد. برای مثال، سودآوری شرکتهای صادراتی میتواند از نرخ ارز و قیمتهای جهانی تأثیر بگیرد، در حالی که در صنعت بانکداری عواملی مانند نرخهای سود، کیفیت دارایی بانکها، مقررات بانک مرکزی، وضعیت مطالبات و شرایط اقتصاد کلان اهمیت بیشتری پیدا میکنند. به همین دلیل، انتخاب صندوق بخشی در مرحله اول نوعی انتخاب درباره آینده یک صنعت است.
در حال حاضر صندوقهای سرمایه گذاری بخشی در ۱۲ زیرگروه یا صنعت فعال هستند که عبارتند از:
مزایای صندوق بخشی چیست؟
مهمترین مزیت صندوق بخشی این است که سرمایهگذاران میتوانند بهجای وابسته کردن سرمایه خود به یک شرکت، در مجموعهای از شرکتهای یک صنعت سرمایهگذاری کنند. فرض کنید سرمایهگذار نسبت به صنعت بانکی خوشبین است، اما نمیتواند تشخیص دهد کدام شرکت این صنعت عملکرد بهتری خواهد داشت. خرید صندوق بخشی باعث میشود نتیجه سرمایهگذاری او کمتر به اتفاقات خاص یک شرکت وابسته باشد. بنابراین مشکل مدیریتی، توقف تولید یا کاهش غیرمنتظره سود یک شرکت خاص ممکن است فقط بخشی از پرتفوی صندوق را تحت تأثیر قرار دهد.
مزیت دیگر، استفاده از مدیریت حرفهای است. بررسی صورتهای مالی چند شرکت، مقایسه ارزشگذاری آنها و تغییر وزن سهام سبد سرمایهگذاری کاری است که در صندوق به مدیر سرمایهگذاری واگذار میشود. صندوق بخشی میتواند راهی ساده برای سرمایهگذاری بر اساس یک دیدگاه مشخص نسبت به یک صنعت باشد. برای مثال، سرمایهگذاری که قصد دارد وزن یک صنعت خاص را در پرتفوی خود افزایش دهد، بهجای خرید جداگانه چند سهم از آن صنعت، میتواند از یک صندوق بخشی استفاده کند.
مهمترین ریسکهای صندوق بخشی چیست؟
ریسک تمرکز در یک صنعت
شرکتهای یک صنعت معمولاً تحت تأثیر برخی عوامل مشترک قرار دارند. اگر مقررات جدید، تغییر قیمت مواد اولیه، نرخ ارز، سیاست قیمتگذاری یا رکود تقاضا بر یک صنعت اثر منفی بگذارد، ممکن است تعداد زیادی از شرکتهای داخل صندوق بخشی بهطور همزمان تحت فشار قرار بگیرند.
ریسک چرخه صنعت
صنایع مختلف در یک زمان وضعیت یکسانی ندارند. ممکن است یک صنعت در دوره رونق قرار داشته باشد، در حالی که صنعت دیگری با افت تقاضا یا فشار هزینه روبهرو باشد. در نتیجه، بازده بالای یک صنعت در یک یا چند سال گذشته به این معنا نیست که همان شرایط در آینده ادامه پیدا میکند. تصمیمگیری صرفاً بر مبنای بازده گذشته یکی از خطاهای مهم هنگام انتخاب صندوقهای بخشی است.
ریسکهای مقرراتی و اقتصادی
در اقتصاد ایران، برخی صنایع وابستگی قابلتوجهی به تصمیمات سیاستگذار دارند. تغییر نرخ خوراک، سیاستهای ارزی، تعرفهها، مقررات بانکی، قیمتگذاری محصولات، محدودیتهای صادراتی یا هزینه انرژی میتواند بر سودآوری شرکتهای یک صنعت اثر بگذارد. شدت هر یک از این ریسکها به صنعت هدف صندوق بستگی دارد و نمیتوان یک نسخه واحد برای تمام صندوقهای بخشی ارائه کرد.
ریسک تمرکز روی چند شرکت بزرگ
حتی اگر یک صندوق ۱۰ یا ۱۵ سهم داشته باشد، ممکن است بخش زیادی از دارایی آن در چند سهم بزرگ متمرکز شده باشد. بنابراین تعداد سهمهای موجود در پرتفوی بهتنهایی معیار مناسبی برای سنجش تنوع نیست؛ وزن هر سهم نیز اهمیت دارد.
ریسک نقدشوندگی و فاصله قیمت با NAV
در صندوقهای بخشی قابل معامله، واحدهای صندوق مانند سایر ETFها در بازار خرید و فروش میشوند. قیمت معامله این واحدها بر اساس عرضه و تقاضا شکل میگیرد و ممکن است در مقاطعی با ارزش خالص داراییهای صندوق یا NAV فاصله داشته باشد.
حجم معاملات، میزان عرضه و تقاضا و عملکرد بازارگردان میتواند بر امکان خرید و فروش واحدها در قیمت مناسب اثر بگذارد.
تفاوت صندوق بخشی و صندوق سهامی عادی چیست؟
مهمترین تفاوت صندوق سهامی بخشی با صندوق سهامی عادی در میزان آزادی مدیر صندوق برای سرمایهگذاری میان صنایع مختلف است.
| معیار | صندوق بخشی | صندوق سهامی عادی |
|---|---|---|
| تمرکز اصلی | یک صنعت مشخص | چند صنعت |
| ریسک صنعت | بالاتر | توزیعشدهتر |
| آزادی جابهجایی میان صنایع | محدود | بیشتر |
| مناسب برای دیدگاه نسبت به یک صنعت | مناسبتر | کمتر مناسب |
| تنوع بین صنایع | محدود | بیشتر |
| نیاز سرمایهگذار به تحلیل صنعت | بیشتر | کمتر |
اگر مدیر یک صندوق سهامی معتقد باشد چشمانداز صنعت خاصی ضعیف شده، معمولاً آزادی بیشتری برای کاهش وزن آن صنعت و انتقال سرمایه به صنایع دیگر دارد. اما مدیر صندوق بخشی چنین آزادی عملی ندارد؛ زیرا ماهیت این صندوق او را ملزم میکند بخش اصلی سرمایهگذاری را در صنعت موردنظر حفظ کند.
صندوق بخشی بهتر است یا خرید مستقیم سهام؟
این دو روش الزاماً رقیب یکدیگر نیستند و انتخاب میان آنها به دانش و هدف سرمایهگذار بستگی دارد. سرمایهگذاری مستقیم برای فردی مناسبتر است که بتواند شرکتها را تحلیل کند، خودش وزن هر سهم را تعیین کند و پرتفوی را بهطور مستمر مدیریت کند. این روش اختیار بیشتری به سرمایهگذار میدهد، اما مسئولیت انتخاب سهم و کنترل ریسک نیز کاملاً بر عهده خود اوست.
صندوق بخشی انتخاب سهام و مدیریت آنها را به مدیر صندوق واگذار میکند. بنابراین، فردی که درباره یک صنعت دیدگاه مثبت دارد اما نمیخواهد میان شرکتهای آن صنعت انتخاب کند، ممکن است صندوق بخشی را ابزار سادهتری برای اجرای دیدگاه خود بداند. در هیچیک از این دو حالت نمیتوان فقط بر اساس نوع ابزار گفت کدام گزینه بازده بیشتری خواهد داشت.
تفاوت صندوق بخشی و صندوق شاخصی چیست؟
صندوق بخشی و صندوق شاخصی دو مفهوم متفاوتاند. «بخشی بودن» مشخص میکند که صندوق روی چه بخشی از بازار تمرکز دارد، در حالی که «شاخصی بودن» بیشتر به شیوه مدیریت صندوق مربوط میشود. هدف صندوق شاخصی معمولاً نزدیک کردن عملکرد پرتفوی به یک شاخص مشخص است، در مقابل، مدیر یک صندوق بخشی با مدیریت فعال میتواند در چارچوب صنعت هدف، شرکتهای مختلف آن صنعت را انتخاب کند و وزن هرکدام را در ترکیب داراییهای صندوق تغییر دهد.
چگونه در صندوق بخشی سرمایهگذاری کنیم؟
روش سرمایهگذاری به ساختار صندوق بستگی دارد. سازمان بورس و اوراق بهادار امکان تأسیس صندوقهای بخشی را به دو شکل قابل معامله و مبتنی بر صدور و ابطال پیشبینی کرده است. اگر صندوق از نوع ETF باشد، سرمایهگذار معمولاً میتواند پس از دریافت کد بورسی و دسترسی به سامانه معاملاتی کارگزاری، نماد صندوق را جستوجو و مانند سایر اوراق بهادار سفارش خرید یا فروش ثبت کند.
در صورتی که کد بورسی ندارید، لازم است برای شروع سرمایهگذاری در سامانه سجام ثبتنام کنید که برای انجام این کار خواندن مقاله زیر را به شما توصیه میکنیم:
- مطالعه بیشتر: راهنمای ثبت نام و احراز هویت غیرحضوری سجام
اگر صندوق بر پایه صدور و ابطال فعالیت کند، فرآیند سرمایهگذاری طبق سازوکار مشخصشده توسط مدیر صندوق و امیدنامه آن انجام میشود. به همین دلیل، پیش از سرمایهگذاری باید مشخص شود صندوق موردنظر دقیقاً چه ساختاری دارد.
قبل از خرید صندوق بخشی چه چیزهایی را بررسی کنیم؟
اولین سؤال نباید این باشد که «کدام صندوق بیشترین بازده را داشته است؟» سؤال منطقی این است که «آیا اصلاً میخواهم در این صنعت سرمایهگذاری کنم؟»
بعد از انتخاب صنعت موردنظر میتوان خود صندوق را بررسی کرد. ترکیب دارایی صندوق نشان میدهد بیشترین سرمایه در چه شرکتهایی قرار دارد و تمرکز پرتفوی چقدر است. سپس میتوان عملکرد صندوق را با شاخص مرتبط با صنعت و سایر صندوقهای مشابه مقایسه کرد.
برای صندوقهای قابل معامله، حجم و ارزش معاملات، فاصله قیمت بازار از NAV و وضعیت نقدشوندگی نیز اهمیت دارد. هزینهها و کارمزدها، امیدنامه، سابقه فعالیت و نحوه مدیریت پرتفوی نیز باید در ارزیابی لحاظ شوند. بازده کوتاهمدت بهتنهایی اطلاعات کافی در اختیار سرمایهگذار قرار نمیدهد.
ممکن است یک صندوق فقط به دلیل رشد عمومی صنعت در دورهای کوتاه بازده بالایی ثبت کرده باشد. اما آنچه در بررسی عملکرد صندوق مهم است صندوق در مقایسه با صنعت هدف خود چگونه عمل کرده و این عملکرد با چه میزان تمرکز و ریسک به دست آمده است.
صندوق بخشی برای چه کسانی مناسبتر است؟
صندوق بخشی میتواند برای سرمایهگذاری که دیدگاه مشخصی درباره یک صنعت دارد، نوسانات بازار سهام را میپذیرد و ترجیح میدهد انتخاب شرکتها را به مدیر صندوق واگذار کند، قابل بررسی باشد. در مقابل، فردی که تحمل افت ارزش سرمایه را ندارد یا قصد دارد تقریباً تمام دارایی خود را در یک صندوق متمرکز کند، باید توجه بیشتری به ریسک تمرکز داشته باشد. تقسیم سرمایه میان چند سهم یک صنعت لزوماً مشکل تمرکز کل پرتفوی را برطرف نمیکند.
یک مثال ساده از ریسک صندوق بخشی چیست؟
فرض کنید صندوقی ۷۵ درصد دارایی خود را میان چند شرکت صنعت فرضی X تقسیم کرده است. اگر یکی از این شرکتها به دلیل مشکل مدیریتی یا عملیاتی با افت سودآوری مواجه شود، سایر شرکتهای پرتفوی ممکن است تحت تأثیر مستقیم آن اتفاق قرار نگیرند. در این حالت، توزیع سرمایه میان چند شرکت میتواند اثرات منفی مشکلات یک شرکت را محدود کند.
اما اگر دولت سیاستی اتخاذ کند که هزینه تولید همه شرکتهای صنعت X را افزایش دهد، یا تقاضا برای محصولات کل صنعت کاهش پیدا کند، تعداد زیادی از سهمهای پرتفوی صندوق ممکن است همزمان تحت فشار قرار بگیرند. این مثال تفاوت اصلی میان «ریسک یک شرکت» و «ریسک صنعت» را نشان میدهد؛ صندوق بخشی بیشتر در کاهش مورد اول کمک میکند و مورد دوم همچنان بخش مهمی از ریسک سرمایهگذاری باقی میماند.
نقش صندوق بخشی در پرتفوی چیست؟
صندوق بخشی ابزاری برای سرمایهگذاری هدفمند در یک صنعت است و سرمایهگذار با استفاده از این صندوق میتواند بدون انتخاب مستقیم تکتک سهمها، در معرض عملکرد مجموعهای از شرکتهای یک صنعت قرار بگیرد. در مقابل، همین تمرکز باعث میشود اتفاقاتی که کل صنعت را تحت تأثیر قرار میدهند، اثر محسوسی بر ارزش صندوق داشته باشند.
به همین دلیل، مسیر منطقی تصمیمگیری این است: ابتدا صنعت را بررسی کنید، سپس میان خرید مستقیم سهام و صندوق تصمیم بگیرید، بعد خود صندوق و ترکیب دارایی آن را ارزیابی کنید و در آخر ببینید این سرمایهگذاری چه سهمی از کل پرتفوی شما را خواهد داشت.
جمعبندی
صندوق سرمایهگذاری بخشی به سرمایهگذاران امکان میدهد بدون انتخاب مستقیم چند سهم، در مجموعهای از شرکتهای یک صنعت مشخص سرمایهگذاری کنند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟
ارسال دیدگاه